Gwersi o Nicaragua

Ym mis Chwefror teithiodd Haf Elgar i Nicaragua yng nghwmni dirprwyaeth o ddeg o bobl o Ymgyrch Cydsafiad Cymru-Nicaragua. Amcan y daith oedd cryfhau cysylltiadau, cefnogi cynlluniau ac i ddysgu o brofiadau’r wlad.

Am y tro cyntaf mewn bron i bythefnos rydym yn dihuno i sŵn glaw. Mae ardal Matagalpa, sydd ychydig oriau i’r gogledd o Managua- y brifddinas sych a thwym- yn dirwedd wyrdd, fynyddig  a toreithiog ffrwythlon. Mae’n wahanol iawn i ficrohinsawdd iseldiroedd Nicaragua, ac mae’n rhyddhad mawr ar ôl gwres y ddinas.

Rydym yma i gwrdda â’r cymunedau sy’n byw a gweithio yn y mynyddoedd yma. Maent yn ffermio ar ddarnau bach o dir sy’n anaddas ar gyfer ffermio ungnwd dwys ac ar y cyfan sy’n ddibynnol ar weithwyr llawr. Yn bennaf, nifer o deuluoedd yw’r ffermwyr sydd gydag ychydig hectar o dir. Maent yn gweithio mewn grwpiau o gymunedau sydd wedi eu trefnu yn gydweithfaoedd. Maent yn rhan fawr o’r symudiad Masnach Deg.

Mae Miguel Angel y Francisco Cruz o’r elusen Accion Medica Cristiana (AMC) yn mynd a ni i gymuned San Benito. Yno maent yn ariannu cynllun banc tir sy’n galluogi teuluoedd i brynu tir drwy randaliadau. Rydym yn gadael y ‘tryciau’ ar ymyl heol garw ac yn cerdded gweddill y ffordd drwy’r dirwedd fryniog.  Mae’n berffaith ar gyfer tyfu’r cnydau buddidol ‘cash crops’ megis coco, bananas, cansen siwgr a choffi penodol, yn ogystal â llysiau a ffrwythau ar gyfer defnydd eu hun. Mae canopi’r goedwig yn darparu cysgod i’r planhigion coffi ac yn galluogi bioamrywiaeth ffrwythlon a phridd iachus.

Mae’r dwsin o deuluoedd sy’n cwrdd â ni yn rhannu eu straeon; bywydau cynt yn gweithio ar ffermydd gwartheg eang am gyflog bychan, cyn symud yma a dechrau o’r dechrau. Dysgu i ddarllen ac anfon eu plant i’r ysgol, yr urddas a boddhad o gynhyrchu bwyd i fwyta. Ac yn hanfodol cynnyrch o safon uchel i’w gwerthu, a chyfleusterau megis cae chwarae cymunedol sydd wedi gwella eu hansawdd byw.

Yn hwyrach yn y dydd fe wnaethon ni gyfarfod a Santiago Dolmus o CECOCEFAN yn nhref Matagalpa. CECOCEFAN yw’r sefydliad ymbarél cydweithredol sy’n cynrychioli deuddeg  cydweithfa sy’n cynnwys ffermwyr masnach deg ar raddfa fechan. Wedi sefydlu yn 1997, maent yn hybu a gwerthu coffi ar ran y 2,000 o aelodau. Ond hefyd maent yn gweithredu mewn ffyrdd democratig cyfranogol (ac yn gytbwys o ran rhyw) yn ogystal â bod yn gyfrifol am amryw o raglenni cymdeithasol sy’n amrywio o ysgoloriaethau i sgrinio cerfigol.

Esboniodd Santiago sut mae’r coffi yn cael ei gynhyrchu  i safonau Masnach Deg.  Ond oherwydd yr amrywiadau yn y galwad am goffi Masnach Deg ar y farchnad fyd eang, ni chaiff y coffi i gyd ei werthu am y pris Masnach Deg.

Fodd bynnag, caiff y premiwm Masnach Deg ei rhannu er lles y cymunedau oll. Caiff i’w fuddsoddi mewn adeiledd megis ffatri cynhyrchu, rhaglenni cymdeithasol e.e. addysg i oedolion a rhoi grym i fenywod, cyfleusterau credyd a mesurau stiwardiaeth amgylcheddol.

Nid yw ffermio wedi digwydd ar hap yn Nicaragua. Mae wedi bod yn rhan fawr o athroniaeth llywodraeth Sandinista ac yn gynllun i ddatblygu’r wlad yn deg yn gymdeithasol ac mewn ffordd sy’n gyfrifol i’r amgylchedd.

Ers i arwr chwyldroadol Nicaragua, Augusto Cesar Sandino sefydlu un o’r cydweithfaoedd cyntaf yn 1933 mae cydbwysedd y pŵer economaidd a gwleidyddol wedi symud i ffafrio’r ffermwyr bychan yn Nicaragua drwy fodel y gydweithfa ac yn y degawdau diweddar Fasnach Deg.

Yn ôl yn Managua fe wnaethom gyfarfod a Gweinidog Cymunedol, Cydewithfaoedd Nicaragua a’r Economi Cymdeithasiadol, Pedro Haslam. Mae’n un o sylfaenwyr CECOCEFAN, ac mae o’n ystyried masnach deg neu ‘comercio justo’ yn ganolog i’w weinyddiaeth ac i economi Nicaragua.

Ond nid masnach ryngwladol yn unig sydd dan sylw. Mae cynyddu’r economi lleol a balchder diwylliannol ynghylch chynnyrch Nicaragua hefyd yn hanfodol. Mae’r weinyddiaeth yn cefnogi’r marchnadoedd mewn trefi a chymunedau ar draws Nicaragua ar gyfer amryw o nwyddau sy’n cyrraedd eu safonau masnach deg- yn cynnwys bwyd a diod, dillad a chrefftau.

Rydym yn esbonio iddo pa mor falch rydym mai Cymru oedd y genedl masnach deg cyntaf ac ynghylch y gefnogaeth mae masnach deg yn derbyn yn y pentrefi a threfi ar draws Cymru. Rydym yn cyflwyno bag cotwm ‘Fair Trade Fair World’ iddo a ddaeth yr holl ffordd o ymgyrch Masnach Deg Caerffili.

Mae bywyd i’w weld yn galed i ni sy’n ymweld o Gymru. Gweithio ar y darnau bach o dir gydag amodau byw safonol a cyn lleied o’r cyfleusterau diweddar rydym yn cymryd yn ganiataol. Ond i’r teuluoedd yma mae’r cyfle a’r gefnogaeth ymarferol megis credyd fforddiadwy sydd wedi’i darparu gan Fasnach Deg wedi’u galluogi i greu bywoliaeth dda yn eu cymunedau. Yn ogystal â gwella’u tir a’u cyflwr yn flynyddol. Maen nhw’n falch dros ben bod eu plant yn mynychu’r ysgol; bod ganddynt hawliau cyfartal ynglŷn â sut mae eu busnesau’n cael eu rhedeg. Ac yn arwyddocaol y ffaith eu bod nhw’n gallu cynllunio dyfodol diogel a chynaliadwy

Darllen mwy ar