Taith Teg Ffion: Amser Paned

Uwchlaw dref Butare yn Nwyrain Uganda mae ffactri de Igar yn edrych lawr ar ddyffryn o lwyni te, ungiryw eu golwg yn ymestyn hyd y gorwel. Mae dros 5500 o ffermwyr o amgylch yr ardal yn cyflenwi’r ffactri â dail gwyrdd. Wrth ddechrau gyda thaith o amgylch y ffactri, mi ddos i ddsygu’r holl gamau sydd yn ymwneud â phrosesu te – wrth ddechrau gyda’r ddeilen werdd i’r sachau o de yn myned allan. Roedd yn wych cael cwrdd â’r unigolion sydd mor frwdfrydig am gynhyrchu’r cynnyrch sydd ynghlwm wrth fy mywyd – ma’ lawer yn cael ei wneud dros baned yng Nghymru – dewisiadau mawr yn cael eu setlo a thoriad calon yn cael ei chysuro.

Fel merch fferm, dwi wedi bod yn ymwybodol o bwysigrwydd adnabod tarddiad y bwyd rydym yn ei fwyta: yn amgylcheddol, economaidd a chymdeithasol ers sbel. Rwyf hefyd yn ymwybodol o’r diffyg cysylltiad sydd rhwng y cynhyrchydd a’r rheiny sydd yn ei fwyta. Enghraifft o hyn ydi’r dryswch sydd rhwng labeli ardystio, gyda llawer yn meddwl bod broga’r ‘Rainforest Alliance’ yn sefyll am yr un peth a symbol Masnach Deg. Mae rheolwr y ffactri yn dweud wrthyf: ‘Masnach Deg yw’r unig ddull moesegol o fasnach rydym yn ei adnabod” – tyst o ba mor niweidiol gall y dryswch yma gael ar filiynau o fywydau ar draws y byd!

Wrth estyn am y camera cyn myned at ein hymweliad nesaf, dyma oedd y tro cyntaf i’r dyn a ddangosodd y ffactri i mi sylwi fy mod yn gwisgo crys-t ‘Cefnogwch Fasnach Deg’ – ymestynnodd clamp o wên ar draws ei wyneb a gwenaf bob amser y cofiaf am hyn. Dydw i ddim yn sentimental, ond mae’r atgof hwn yn arbennig. Yn fuan iawn yn y trip, daeth yn amlwg i mi fod prynu cynhyrchion sy’n cario’r marc Masnach Deg gyda’r grym i newid llwybr bywyd cymaint o bobl.

Mae Igara yn cynhyrchu 16kg o de ardystiedig Masnach Deg yn ddyddiol, ond nad oes digon o de Masnach Deg yn cael ei brynu ar farchnad y byd iddynt allu derbyn pris Masnach Deg a phremiwm am eu holl gynnyrch. Dywedodd y rheolwr wrthyf; “Mae Masnach Deg yn cynnig sefydlogrwydd, fel y gallwn gynllunio ymlaen llaw a buddsoddi yn ein cymunedau. Byddai cynyddu canran ein te sy’n gwerthu am bris Masnach Deg yn ein galluogi i wella ansawdd bywyd ein cymuned yn aruthrol.” Mae newid yn ein poced, ac mae’r ffordd rydym yn ei wario yn bwrw pleidleisiau am y dyfodol yr hoffem weld. Wedi’r cyfan, fel dywed y Sais: ‘We are what we eat (and drink)!’

Darllen mwy ar